Özgürlük

ELON MUSK GELECEK DEĞİLDİR

 
 
PARIS MARX
 
Teknoloji CEO'ları kendilerini düşünürler, kamu yararını değil.
 
 
Elon Musk'un Tesla Roadster'ı, 6 Şubat 2018, arka plandaki Dünya ile birlikte. SpaceX / Flickr
 
Silikon Vadisi, ulaşım konusunda büyük fikirlerin eksikliğini çekmez. Gelecek vizyonlarında, kısa mesafeleri gitmek için sürücüsüz kapsülleri çağıracağız - hatta iddialara göre, bizi varış noktalarımıza çok çabukça götürebilecek bir yer altı tünelleri ağı içinde fırlatılabiliriz bile - ve şehirler arası seyahat için, bizi varış noktamıza saatte 1220km hızla ulaştırabilecek vakum tüpleri içindeki kapsüllere geçiş yapacağız.
 
Amma velakin, servet sahibi teknoloji CEO'larının bu fantazileri sadece şudur: fantazi. Bu teknolojilerin hiçbiri, söz verdikleri şekilde gerçekleşmeyecektir - kazara şayet meydana gelmezse. Gerçek şu ki, ulaşım ağlarımızı dönüştürmek için ihtiyaç duyduğumuz teknolojiler zaten varlar; fakat Amerikalılar, fosil yakıt lobisinin parmağında oynattığı ve bir çözüm ile gelen herhangi bir kurnaz petrol satıcısına ya da varlıklı girişimciye inanacak olan, zarar veren bir "serbest piyasa" ideolojisine müptela politikacılar tarafından gelecek bir yana günümüz teknolojisi dahi uzun süredir inkar edilirken, modası geçmiş, otomobile bağımlı bir sisteme mahsur kaldılar.
 
Ve bunların hepsi arasında, Elon Musk en kötüsü.
 
 
DEFOLU MUSK MODASI
 
Teknoloji basının çoğuna göre Musk'ın ağzından çıkan her ses hakikattir. Steve Jobs ile sıkça(olumlu) karşılaştırmaların yanı sıra, Musk bazı başarılı şirketler kurduğu için basitçe akla şu düşünce gelir: o yanılmaz olmalı; eğer o ABD'nin yüz yüze geldiği ulaşım krizinin çözümünü bildiğini iddia ediyorsa, haklı olmalı. Sonuçta, o zengin bir girişimci ve eğer geçmiş birkaç on yılda Amerikan politik söyleminin bize öğrettiği bir şey varsa, o da her zaman girişimciye güvenmektir.
 
Ancak gerçek şu ki, ulaşım etrafında Musk'ın fikirleri taş çatlasa "yarım yamalak"tır ya da en kötü ihtimalle, ABD'yi yirmi birinci yüzyıla taşıyabilecek ulaşım altyapısının inşasını ağırdan almak için tasarlanmıştır.
 
Demek oluyor ki, Musk'ın elini attığı her şey sorunlu? Tam olarak değil. Kesinlikle, elektrikli taşıtların profilini yükselttiği ve endüstrinin bu yönde ilerlemesine yardımcı olduğu için biraz krediyi hak ediyor, ancak ulaşıma gelince, hemen hemen hepsi bu kadar. Geleceğe ilişkin vizyonu özgürlükçü değil ya da bilhassa yenilikçi bile değil; aslında oldukça muhafazakar.
 
Musk'un hayal gücü, otomobilciliğin sınırları dışına çıkmak için çabalamaktadır; varsayılan çözümlerinin her birinin merkezinde araçlar-Tesla'lar- vardır. SolarCity'nin reklamı arabaya bağımlı banliyö hayatını vurgular; the Boring Company otomobil sayısını azaltmadan trafik sıkışıklığını çözmek için verimsiz ve kullanışsız bir girişimdir ve hatta onun Hyperloop önerisi, vakum tüpleri içinde araçları hızlandırmaya açık kapı bırakır.
 
Elon Musk'un öngördüğü banliyö (ve sürdürülemez) gelecek. Tesla / YouTube
 
Musk'ın en son toplu taşıma üzerine, "içlerinden birinin seri katil olabileceği, rastgele yabancılar sürüsü gibi olan",  "başa bela" yorumları nazara alındığında bu sürpriz olmamalı. Bireysel ulaşımın fiyatını belirliyor çünkü etrafta diğer insanlarla olmak istemiyor - yorumlarına bağlı olarak, hatta onları korkutur gibi görünüyor - fakat herkesi kendi aracı içine sokma, içinde yaşadığımız gittikçe yoğun, kentleşmiş dünyada basitçe işe yaramaz.
 
Gerçek şu ki; Musk ve onun dostu teknoloji dahilerine yalakalık yapmaktan çok, aslında bu önerilerden kimin yararlanacağını ve onların vizyonlarının, gerçek dünyada bu önerilerin uygulanabilir yapılması için gerekli olan temel hususları hariç tutup tutmadığını görmek için önerilerine eleştirel bir göz atmaya ihtiyacımız var. Kendi ulaşım arzu ve kara susamışlıklarını çoğunluğun ihtiyaçlarının önüne koyan teknoloji CEO'ları tarafından aldatılmaya izin veremeyiz.
 
 
TEKNOLOJİ'NİN ULAŞIM ÇÖZÜMLERİ İŞE YARAMAZ
 
Sürücüsüz araçlar Silikon Vadisi'nin ulaşım vizyonunun önde gelen özelliğidir ve medya, neredeyse yanı başlarında olan büyük şirketlerin açıklamalarını büyük oranda satın aldı, hatta iki yıl uzakta oldukları sözü verilen insanlar Musk'ı sevdiklerinde, netice olarak, iki yıl sonra, bir kez daha iki yıl uzakta oldukları sözüyle karşılaştılar.
 
Gerçek, en azından direksiyon simidi olmayan ve karşılaştıkları her hava koşulunda ya da her tür yolda gidebilen sürücüsüz kapsüllerin iki yıl uzakta olmadığıdır. Bir çok teknoloji ve otomotiv şirketi Musk'ın benzeri zaman çizelgesine sahiptiler ve neredeyse hepsi 2021 ve sonrasına ertelediler. Ve bir süreliğine büyük gelişme kaydederlerken, açık ve güneşli havalarda eyaletlerin geniş, boş banliyö yollarında sürmeyi öğrendikleri halde, endüstri liderlerinden biri olan Waymo'dan gelen en son veri ilerlemenin durduğunu gösterdi. 
 
Sürücüsüz taxi hizmetlerinin önümüzdeki bir ya da iki yıl içinde ilk kez görücüye çıkacağını göreceğiz, ancak araçların 5. seviye değil 4.seviye yeteneklere sahip olacaklarının farkında olmak önemlidir. Bu, Waymo'nun Phoenix, Arizona banliyösündeki hizmeti gibi, bazı bölgelerde sınırlı faaliyet gösterecekleri ve sensörlerini engelleyebilecek yoğun kar ve yağmurun olduğu bölgelerde ve kalabalık caddeleriyle yoğun şehir merkezlerinde boğuşacakları anlamına gelir. Uber ve Tesla'nın yaptıkları gibi, onları bu gibi durumlara düşüren şirketlerin, kaza ve trafik kuralları ihlalleri raporları artmaya devam ettikçe, başları oldukça belaya girebilir.
 
Ancak, eğer herkesi kendi aracına tıkarsak, onların hepsi nereye gidecekler? Musk, trafiği pas geçmek isteyenlere arabalar-için-metro inşa etmek istiyor. Retoriği, herkese açık olacağını ileri sürüyor, ancak sınırlı alan ve yüksek inşaat maliyetleri gerçeği, yolcu sayısının zenginlere ya da çok daha küçük bir gruba indirgeneceğini gösteriyor; tahminen Musk ilk tüneli iş yerinden evine rahatlıkla gitsin diye planlamış. 
 
Musk'ın trafik sıkışıklığı olmaksızın şehir otomobilciliği rüyası için devasa mühendislik becerisi gerekli. The Boring Company / YouTube
 
Musk, tünellerinin dışlayıcı olacağını kabul etmeyecektir. Tünel sondaj maliyetini büyük oranda azaltmak için bir araç olarak Boring Company'i kurar-hatta toplu taşımaya bile fayda sağlayabilir!- fakat bir kez daha savları onun cahilliğini gösterir. Musk, yaklaşımının tünel oluşturma maliyetini düşüreceğini, şu anda Madrid, Seul ve Stockholm'deki metro projelerinin, sadece onun yerine getirebileceği şu Musk vaatlerine benzer maliyetleri hali hazırda başardıklarını söylüyor.
 
New York City'deki metro projelerinin maliyeti üzerine yapılan New York Times araştırması, Second Avenue Metrosu mil başına 2.5 milyar dolara mal olurken, Paris Metrosu'nda benzer bir genişlemenin mil başına yalnızca 450 milyon dolara mal olduğunu ortaya çıkarır. Hyperloop'da da anlaşılan o ki, durum aynı. 
 
California yüksek hızlı tren projesi seçmenler tarafından onaylandıktan sonra, inşaat başlamadan önce, Musk 2013'te Hyperloop projesini yayınladı. Sanki geleceğe benziyordu: San Francisco ile Los Angeles arasında yarım saat içinde sizi fırlatacak bir vakum tüpü ve sadece 6 milyar dolara mal olacaktı - yüksek-hızlı trenden kat be kat daha az. Bunda sevmeyecek ne var? Bayağı çok şey.
 
Önerilen hız, yolcular üzerinde uygulanacak güç nedeniyle onlar için sadece rahatsız edici, hatta mide bulandırıcı olmakla kalmayacak aynı zamanda Hyperloop hızlı trenden çok daha az insan taşıyacaktır. 12.000 kişiye karşılık saatte mesafe başına 3.360 kişi. Musk hızlı trenlerin yakıt tüketimi ile ilgili yekten yalan söyleye dursun, inşaat maliyetleri tümüyle gerçek dışı bulundu. Hyperloop'u gerçekten inşa etmeye çalışan şirketler, onun maliyetinin Musk'ın orjinal teklifinin çok ötesinde olduğu kararına vardılar: 107 mil(172km) Körfez Bölgesi hattı Musk'ın tüm San Fransisco-Los Angeles hattı için projelendirdiğinin iki katına mal olacaktı.
 
Tünellerin durumuna benzer şekilde, California'nın hızlı tren hattı uluslar arası standartlara kıyasla pahalıdır. Çin'de bu tür projeler, mil başına 40-63 milyon dolar(29-39$m/km) olan Avrupa'dakilere kıyasla mil başına 27-33 milyon dolar(17-21$m/km) olurken, Kaliforniya'da mil başına 90 milyon dolara(56$m/km) oluyor. Körfez Bölgesi Hyperloop mil başına 84-121 milyon dolar(52-75$m/km) aralığında olacaktır. Yüksek hızlı demiryolunun yüksek maliyeti bir teknoloji sorunu değil, ABD'nin altyapı projelerine yaklaşım biçimi ile ilgili bir sorun.
 
 
KENDİLERİNE HİZMET ETMEKTE İLERLEMEYİ ERTELEME
 
Gelişimi ertelemek için olmayacak duaya amin diyen fikirler öne sürmek Silikon Vadisi için hiç de yeni değil; öyle bile olsa medyanın sunduğu şey bu değil. Büyük teknoloji şirketleri vergiden kaçınmada dünya lideri iken, teknoloji "innovasyon"larının çoğunun kamu araştırma fonlarına bağlı olduğunu hatırlayın. Her seferinde toplu taşıma halk oylaması olduğunda seslenme mesafesinde gezinti ve kendi giden araçlar, geçmişin teknolojileri olarak konumlandırdıkları otobüs ve metrolar için giderek artan fonlamaya muhalefet yürütmek için oy verenlere gerekçe açıklamada kullanıldılar - yine de gerçeğin üstünü hiç bir şey örtemez.
 
Gittikçe kentleşen dünyamızda toplu taşıma, çok sayıda insanın hızlı ve verimli bir şekilde dolaşımı için gereklidir. Teknolojistlerin tercih ettiği bireyselleştirilmiş ulaşım aynı seviyede bir verimlilik sağlamayacaktır, çünkü, özellikle de cadde açıklığını, kaldırımları genişletmek ve bisiklet yolları eklemek için küçülttükçe, kendi aracına ya da kapsülüne sahip olan herkes için yeterli alan olmayacak. 
 
Musk ve dostu teknoloji CEO'ları sürücüsüz araçları gelecek diye teşvik ediyorlar çünkü bu kendi arzuladıkları gelecek. Musk'ın daha önce, "içlerinden biri seri katil olabilir" diye söylediği gibi, metro ya da trende sıradan insanların yanında olmak istemiyorlar. Kendilerini normal insanlardan izole etmeyi ne kadar çok istedikleri tedirgin edicidir, ancak şehir hareketliliğinin gerçeği, sadece halkın çok küçük bir kısmının, paydos etmeden önce bireyselleştirilmiş ulaşım içinde yer alabildiğidir. Trafik tıkanıklığının şehirlerimizde o kadar kötü olmasının bir nedeni de bu; tüm bu arabalar basitçe uygun değil ve çözüm, tekerlek hareket ettiren yapay zekada değil, insanları çok daha verimli şekilde taşımaktadır.
 
Kişisel isteklerinin üstünde, Musk yirmi birinci yüzyılda otomotiv egemenliğini korumak için finansal çıkarlara sahiptir - bir araba şirketi işletmektedir! Toplu taşıma ve hızlı tren, doğrudan onun çıkarlarına karşıdır; bu yüzden yaydığı fikirler asla meyvelerini vermeyecek, ancak etkili ulaşım için fonlamaya karşı kampanya yapmak için belirli gruplar tarafından kullanılabilecek.
 
Hızlı Tren İnşası - Kıyaslamalı Görünüm / Yonah Freemark / The Transport Politic
 
 
ABD altyapısı harab olurken ve odak noktası geleceğin inşası yerine elde olanı iyileştirme olan Çin ve Avrupa geniş çaplı hızlı tren ve toplu taşıma ağları inşa ettiler. Vatandaşları, çok sayıda insanı verimli bir şekilde taşımak için tasarlanmış teknolojilerden yararlanmakta iken, Amerikalılar, gittikçe artan ev ile iş arasında gidip gelme süresi ile birlikte araçlarının içine ne yazık ki tıkıldılar. 
 
Amerikalıların, Silikon Vadisi'nin fikirlerine, ya da "Soylent[tüm ihtiyacımız olan gıda yerine gıda alternatifi; geleneksel yemeyi bırakıp hapla beslenme] mi?" demeliyiz, körü körüne inanmayı bırakmaya ve onları otomobile bağımlılıktan kurtaracak yeni ulaşım seçenekleri talep etmeye ihtiyaçları var. Ülke çapında şehirler toplu taşımayı yaymak için halk oylamasını onaylattırdıkça ve California, dar görüşlü muhafazakarlardan gelen yoğun baskı karşısında hızlı tren hattına ilerlemeye devam ettikçe akıntı tersine dönüyor olacaktır. Birleşik Devletlerin müreffeh olmasına ve ulusal yüksek hızlı demiryolu ağı kurulmasına ve toplu taşımacılığın toplu olarak genişlemesine yardımcı olan bilim ve altyapıdaki devasa yatırımlar - Çin'in son on yılda başarmış olduğu şeylere benzer - ülkelerinin hala büyük işler başarabileceğini Amerikalılara göstermek için gerekli ileriye dönük düşünme hareketi olacaktır.
 
 
Jacobin sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.

 
 

 

FACEBOOK SAYFAMIZ

 

                                                           TWITTER SAYFAMIZ
                                                                                 ÖZGÜRLÜK @ozgurlukde