Özgürlük

İkinci Bölüm: Marx ve Engels ve Ulusal Sorun

 
 
Ulusal sorunun, Marksizmin teorik cephaneliğinde çok uzun bir geçmişi vardır. Zaten Marx ve Engels'in yazılarında, ulusal sorun hakkında çok ilginç ve içe işleyen bazı sözler bulabilirsiniz. Daha sonra Lenin de, kendi klasik uluslar teorisini geliştirirken bu yazılara bel bağlar. Örneğin Marx, 19. yüzyılda Avrupa işçi hareketinin dikkatini meşgul eden Polonya ve İrlanda sorununu ayrıntılı bir şekilde inceledi. Ulusal soruna bir slogan olarak değil de diyalektik olarak yaklaşan Marx'ın konumunu her iki konuya göre değiştirdiğini görmek ilginçtir.
 
Devrimci diyalektik ile soyut düşünme arasındaki fark, Birinci Enternasyonal'in zamanında Marx ve Proudhon arasındaki ulusal sorun üzerinde yapılan tartışmalarda çarpıcı bir biçimde gösterildi. Fransız sosyalist ve anarşizmin öncüsü olan Proudhon, ulusal sorunun varlığını reddetti. Hareketin tarihi boyunca, sınıf mücadelesinin soyut anlayışını meydana koyan bağnaz kimseler her zaman vardı. Onlar, var olduğu gibi toplumun somut gerçekliğinde ilerlemiyorlar, fakat kendi hayal dünyalarının cansız soyutlamalarında hareket ediyorlar. Birinci Enternasyonal'in Genel Konseyindeki Proudhonistler Polonyalıların, İtalyanların ve İrlandalıların ulusal kurtuluş mücadelelerini önemsiz saydı. Gerekli olan tek şey Fransa'da bir devrimdi ve hepsi mükemmel olacaktı; herkes beklemeliydi. Ancak ezilen insanlar bekleyemezdi ve beklemeyeceklerdir. 1866'da Marx, Engels'e Paris'teki "Proudhonist klik"i kınayan bir yazı yazdı: "... milliyetleri saçmalık olarak ilan ediyor ve Bismarck ve Garibaldi'ye saldırıyor. Şovenizme karşı polemik olarak, taktikleri faydalı ve açıklanabilir. Fakat Proudhon'a inananlar(burada iyi arkadaşlarım, Lafargue ve Longuet de o gruba aittir), Fransa'daki beyler fakirlik ve cehaleti kaldırıncaya kadar tüm Avrupa'nın sessizce ve barış içinde oturabileceğini ve oturacağını düşünüyorlar - gülünç oluyorlar. " (Marx ve Engels, Seçilmiş Yazışmalar, 7 Haziran 1866 Mektubu. Bundan böyle MESY olarak atıfta bulunulacak.)
 
Birinci Uluslararası ya da Uluslararası Emekçiler Birliği(IWA) Genel Konseyi'nde Marx, iki cephede savaşmak zorunda kaldı; bir taraftan Mazzini gibi küçük-burjuva milliyetçilere karşı, diğer yandan ulusal sorunun varlığını tamamen reddeden Proudhon'un yarı anarşist takipçilerine karşı. Marx, 20 Haziran 1866'da şunları yazdı: "Dün, Uluslararası Konsey'de devam eden savaş üzerine tartışma vardı... Tartışma, beklenildiği gibi, genel olarak "milliyet sorunu" ve bununla ilgili takındığımız tutumla birlikte gergindi... Genç Fransa'nın(işçiler hariç) temsilcileri, bütün milliyetlerin ve hatta milletlerin eski önyargılar olduğunu dile getirdiler. Proudhonlaştırılmış Stirnerism[bireyci anarşist Max Stirner]... Tüm dünya, toplumsal devrim için Fransızların olgunlaşmasını bekliyor..." Fakat Marx ve Engels, Proudhon'a karşı olarak, ulusal soruna gerekli ilgiyi göstermelerine rağmen, onu "işçi sorunu"na tabi olarak her zaman düşündüler - yani, onlar, sosyalist devrimin ve işçi sınıfının bakış açısından onu sadece değerlendirdiler.
 
POLONYA SORUNU
 
Lenin gibi Marx da, her zaman uluslararası devrim ve proletaryanın genel çıkarlarının bakış açısından yaklaştığı ulusal sorun konusunda çok esnek bir konuma sahipti. 1840'lı, 1850'li ve 1860'lı yıllarda bir ara, Marx sadece Polonya için kendi kaderini tayin hakkını değil, tamamen bağımsızlığı savundu. Bu, Polonya'daki bağımsızlık hareketinin gerici Polonyalı aristokratlar tarafından yönetilmesine rağmen gerçekleşti. Ancak Marx'ın bu konumu almasının nedeni, milliyetçiliğe bazı duygusal bağlılıklar değildi ve hiç değildi çünkü o kendi kaderini tayin hakkını bir tür evrensel her derde deva ilaç olarak gördü.
 
Rus Çarlığın Dış Politikası adlı son çalışmalarından birinde Engels, Polonya halkının, Rusya tarafından yenildiği ancak Fransız Devrimi'ni kurtardığı zaman 1792-94'te olduğu gibi, çarlık Rusya'sına karşı kahramanca mücadelelerle Avrupa'nın geri kalanında bir çok kez devrimi kurtardığını ifade eder. Fakat Polonya sorununun başka bir yanı vardı. "Her şeyden önce, tamamen dağınık, soylular cumhuriyeti olan Polonya, bütün ulusal eylemi imkansız kılan bir anayasa ile köylülere karşı yağma ve zulüm üzerine kuruldu ve böylece ülkeyi komşuları için kolay bir av yaptı.Yüzyılın başından bu yana, Polonyalıların söylediği gibi, yalnızca düzensizlik yoluyla var oldu ...; tüm ülke, ülkeyi... genellikle ödeme yapmayı unuttukları yeme içme evine çeviren yabancı birlikler tarafından ortak olarak işgal edildi."(Marx ve Engels, Toplu Eserler, cilt 27, s.18)
 
19. yüzyılda Polonya sorunu Avrupa siyasetinde merkezi bir yer işgal etti ve işçi sınıfı hareketini derinden etkiledi. Ocak 1863'te Polonyalılar ayaklandı. Ayaklanma, Polonya'nın dört bir yanına yayıldı ve ulusal bir hükumetin kurulmasına yol açtı. Fakat isyanın önderliği, kitleleri ayaklanmaya sevk edecek canlandırma kabiliyetinden yoksun olan az sayıdaki soylunun elindeydi. Güç, Fransa ve İngiltere'den diplomatik müdahale umarak sonradan gelen büyük toprak sahiplerinin eline geçtiğinde, çar ile, onun gecikmeden bozduğu, anlaşmaya vardılar. Hareket Ruslar tarafından ezildi. Doğal olarak, İngiliz ve Fransız parmağını bile kıpırdatmadı. Ancak Polonya isyanı, Avrupa işçilerinin sempatisini ve dayanışmasını uyandırdı. Birinci Enternasyonal, Polonyalıların devrimci hareketine yardımcı olmak için doğrudan uluslararası bir girişimin sonucu olarak 1863'te kuruldu. Engels, Polonya ayaklanmasının tek umudunun Avrupa işçi sınıfı olduğuna dikkat çekti: 11 Haziran 1863'te Marx'a "Eğer tutarsa" diye yazdı; "onları kurtaracak olan genel bir Avrupa hareketinde nihayet yer alabilirler; öte yandan eğer işler kötü giderse Polonya on yıl içinde bitmiş olacak, uzun yıllar boyunca süren bu tür bir ayaklanma halkın savaşma gücünü tüketir."(MESY, p. 150.)
 
 Marx'ın Polonya sorunu karşısındaki tutumunu belirleyen dünya devrimi için genel devrimci stratejisi idi. Özellikle de Almanya'da olmak üzere Avrupa'da canavar bir gerici güç olan o zamanki Çarlık Rusya işçi sınıfının ve demokrasinin ana düşmanıydı. O dönemde Rusya'da işçi sınıfı olmadığından, Rusya'da hazır bir devrim imkanı yoktu. Lenin daha sonra şunu ifade etti: "Rusya hala uykudaydı ve Polonya kaynıyordu". (Lenin Seçme Eserler, Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı, Şubat-Mayıs, 1914, cilt 20, s. 108.) Dolayısıyla, Marx, Polonya'nın bağımsızlığını, ana düşman olan Rus Çarlığı'na karşı bir darbe vurmak amacıyla destekledi. Fakat 1851 yılı itibariyle Marx "şövalye gibi üşengeç" Polanya konusunda kötümser sonuçlara vardı, bir başka ifadeyle, Polonya aristokrasisinin öncülüğünde ayaklanmalarda başarılı olma beklentisinden şüphe etti.
 
Hem Marx hem de Lenin için kendi kaderini tayin etme talebi ve genel olarak ulusal sorun her zaman sınıf mücadelesi ve proleter devrimin perspektifine oranla daha alt bir konumda bulunuyordu. Kendi kaderini tayin  hakkı için Marksistlerin her hareketi desteklemesi asla mutlak bir zorunluluk değildi. Aslen Polonya bağımsızlığını destekleyen aynı Marx, Çeklerin bağımsızlığına kökten karşı çıktı ve 19. yüzyılın ikinci yarısında Balkanlar'da sözde kurtuluş hareketlerine karşıydı. Görünüşte çelişkili olan bu iki tutum, aslında birbiriyle aynı devrimci düşünceler tarafından harekete geçirilmişti. Marx, Polonyalıların zaferinin Rus Çarlığına karşı devrimci sonuçlar doğuracak bir darbeyi temsil edeceğini, Güney Slavlarının ulusal hareketinin Çarlık tarafından Balkanlar'daki genişleme politikasının bir aracı olarak kullanıldığını anladı. Tarihte çok sık vuku bulduğu gibi, küçük ulusların mücadeleleri, gerici büyük güçler tarafından dolap çevirmek için bozuk para gibi kullanılır. Ulusal sorunun bu yönünü kavramayan kimse kaçınılmaz olarak gericiliğin tuzağına düşer.
 
Hayatının sonuna doğru Engels, olağanüstü bir ileri görüşlülük ile Rusya'daki devrimci karışıklıkları öngördü: "Ve işte meselenin özüne geliyoruz. 1856'dan bu yana, Hükumetin kendisi tarafından ilerlemesine yardım edilen Rusya'nın iç gelişimi görevini tamamladı. Toplumsal devrim büyük adımlar attı. Rusya günden güne giderek daha fazla batılılaşıyor; modern imalatlar, buhar, demiryolları, tüm ödemelerin aynı cinsten parasal ödemelere dönüşmesi ve bununla birlikte toplumun eski temellerinin parçalanması hiç görülmedik bir hızda gelişme gösterdi. Fakat aynı derecede, oluşmakta olan yeni toplum ile birlikte despotik çarlığın uyuşmazlığını da yavaş yavaş geliştiriyor. Hükumetin ancak artan zalimlik yardımıyla üstesinden gelebileceği anayasal ve devrimci muhalefet partileri oluşuyor. Ve Rus diplomasisi, Rus halkının duyulmayı talep ettiği günü korkuyla seyredecek ve  kendi iç meselelerini çözme ile baş başa kaldıklarında Konstantinapol'un, Hindistan'ın fethi ya da dünyanın üstünlüğünü ele geçirme gibi böyle çocuksu davranışlarla ilgilenmeye ne zaman ne de istek olacak. Polonya sınırına dayanan 1848 devrimi, şimdi Rusya'nın kapısını çalıyor ve devrimin kapısını aralamak için sadece doğru zamanı bekleyen bol miktarda müttefik var."(MECW, vol. 27, p. 45.)
 
Amma sıra dışı satırlar. İlk Rus Devrimi'nden 15 yıl ve Ekim Devrimi'nden 27 yıl önce, henüz 1890 yılında Engels bu büyük olayları tahmin ediyor ve aynı zamanda Avrupa'daki ulusal sorunun kaderini Rus Devrimi'ne bağlıyordu. Olaylar Engels'in haklı olduğunu gösterdi. Lenin'in daha sonra açıkladığı gibi, 1880'lerden itibaren, Rusya'daki işçi sınıfının gelişimi Rusya'nın kendisinde devrim olasılığını yükseltiği için Polonya'ya bağımsızlık sloganı uygun bir slogan değildi.
 
FRANSA-PRUSYA SAVAŞI
 
Birinci Enternasyonal, Marx ve Engels'in etkisi altında bütün temel konular üzerinde ilkeli bir enternasyonalist tavır aldı. Enternasyonal'in duruşu sadece teorik değildi aynı zamanda pratikti. Örneğin, bir ülkede bir grev sırasında Enternasyonal'in üyeleri, yabancı grev kırıcıların kullanılmasını engellemek için diğer ülkelerdeki meseleleri kışkırtacak ve açıklayacaklardı. 
 
Gördüğümüz gibi, 19. yüzyılın ilk yarısında işçi sınıfının önündeki en büyük sorunlardan biri Almanya'nın birleşmesiydi. Marx ve Engels, bu nesnel olarak ilerici eylem Bismarck tarafından gerici araçlarla gerçekleştirilmesine rağmen Almanya'nın birleşmesine dikkatli düşünce ve muhakemeye dayanan bir destek vermeye mecbur kaldılar. Fakat bu hiç bir şekilde Bismarck'a şartlı teslim olma ya da sınıf konumunu terk etme manasına gelmez. Birinci Enternasyonal başlangıçta 1870-71 yılları arasındaki Fransa-Prusya savaşını Almanya'nın savunmacı bir mücadelesi olarak görüyordu. Şüphesiz bu doğruydu. Napolyon III'ün gerici Bonapartist rejimi, Almanya'nın ulusal birleşmesini güç kullanımı ile engelleme niyetindeydi. Fakat yanlış hesapladı. Prusya ordusu, morali bozulmuş Fransız kuvvetlerini tereyağın içinden geçen sıcak bıçak gibi boydan boya kesti.
 
Fransa-Prusya savaşı vakası Marx'ın esnek ve devrimci konumuna iyi bir örnektir. Savaşın ilk safhasında, savunmacı bir karaktere sahipken, Prusya'ya eleştiri niteliğinde destek verdi. Burada Marx'ın konumunu belirleyen, yüzeysel ve duygusal düşünceler(gerici Prusyalı Bismarck'tan nefret ederdi) değil, fakat kesinlikle uluslararası devrimin ve proletaryanın çıkarlarının bakış açısı idi. Bir yandan Prusya'nın zaferi, tarihsel olarak ilerici bir görev olan Almanya'nın birleşmesini getirecektir. Öte yandan, Fransa'nın yenilgisi, Bonaparte'nin Bonapartist rejiminin devrilmesi, Fransa'daki devrimci gelişmeler perspektifinin geliştirilmesi anlamına gelecekti. Ayrıca, Almanya'yı zayıf ve bölünmüş tutmak için kendisini Paris'teki Bonapartist hükumete yaslayan Rus Çarlığı'na karşı bir darbeyi de temsil edecekti. Marx, Prusya zaferinin en azından bir süre Bismarck'ı güçlendirme etkisi olmasına rağmen, Prusya'yı Fransa ile savaşında başlangıçta destekledi.
 
Fakat bu genel beyan, Marksistlerin savaşa karşı tutumunu boşa çıkarmaz. Ulusal soruna her zaman bir sınıf bakış açısı ile yaklaşmak gereklidir. Belli bir ulusal mücadele ilerici bir içeriğe sahip olsa dahi, proletaryanın sınıf bağımsızlığını burjuvaziden koruması her zaman gereklidir. Savaş sırasında Marx konumunu değiştirdi. Loui Bonaparte devrilir devrilmez ve Fransa'da cumhuriyet ilan edilir edilmez, Prusya tarafında savaşın karakteri, ulusal kurtuluş savaşından Fransa halkına karşı yönlendirilen agresif bir mücadeleye dönüştü. İlerici bir karaktere sahip olmaya son verdi ve bu yüzden Marx bunu kınadı. Prusya'nın Alsace-Lorraine'i ele geçirmesi, Almanya'nın birleşmesinin ilerici bir görev olduğuna atıfta bulunma tarafından haklı gösterilemeyecek kadar adamakıllı gerici bir hareketti. Sadece Fransa ile Almanya arasındaki ulusal nefreti artırmaya ve 1914-18'in emperyalist katliamına zemin hazırlamaya hizmet ediyordu.
 
Fransız ordusunun yenilgisi, Fransa'da devrimine ve Paris Komünü'nün görkemli vak'asına derhal yol açtı. Marx Paris'in işçilerine beklemelerini tavsiye etti, ancak onlar harekete geçer geçmez de kendisi hemen Paris Komünü'nün savunmasına girişti. Bu noktada savaşın doğası değişti. Marx için ulusal sorun her zaman sınıf mücadelesine("emek sorunu") tabidir. Bu konumun doğruluğu, her savaşta egemen sınıfın tutumlarının aynaya yansıyan görüntüsünde ortaya çıkar. Savaşan devletlerin egemen sınıfları arasındaki ulusal karşıtlığın derecesi ne kadar büyük olursa olsun, işçileri yenmek için her zaman birleşeceklerdir. Böylece, düşmanları olan gerici Versaillese güçleri Paris'e saldırırken ve Paris Komünü'nü katlederken Prusyalı generaller kenara çekildi.
 
 
İRLANDA KONUSUNDA MARX
 
Polonya'da olduğu gibi, buna benzer İrlanda sorununda da Marx'ın duruşu yalnızca devrimci düşünceler tarafından belirlendi. Marx, mazlum İrlandalılarla doğal olarak sempati duyarken, burjuva ve küçük burjuva milliyetçi liderlerini daima caydırıcı bir eleştiriye maruz bıraktı. Marx ve Engels, İrlanda'nın ulusal kurtuluşunun başta toprak sorununa devrimci bir çözüm olmak üzere toplumsal kurtuluş sorunu ile ayrılmaz bir biçimde bağlantılı olduğunu açıkladı. Bu ileri görüşlü analiz, sadece İrlanda da değil genel olarak ulusal kurtuluş mücadelelerinde büyük bir duruş biçimine sahiptir. 
 
Engels, 26 Haziran 1882 tarihli Eduard Bernstein'a gönderdiği bir mektupta İrlanda hareketinin iki eğilimi kapsadığına işaret etti: kendi politik ifadesini devrimci demokraside bulan ve köylülerin kendiliğinden oluşan doğrudan eylemine dönüşen radikal kırsal hareket ve "kentsel burjuvazinin liberal-ulusal muhalefeti". Bu, tüm dönemlerdeki köylü hareketi için de geçerlidir. Kentsel merkezlerde bir liderlik bulması sadece bir dereceye kadar başarılı oldu. Modern koşullar altında bu ya burjuvazi ya da proletarya anlamına gelir. Fakat burjuvazi, tarih boyunca, ulusal bağımsızlık sorunu da dahil olmak üzere, burjuva-demokratik devrimin yarattığı temel sorunların hiçbirini çözemediğini gösterdi. Bunun klasik örneği İrlanda'dır.
 
Marx ve Engels'in duruşunun merkezinde İrlanda, İngiltere, İskoçya ve Galler'in ittifakının gönüllü bir görüngesi vardır. Ve bu bakış açısı iktidarı ele geçiren işçilerin bakış açısıyla her zaman bağlantılıydı. O halde, bu da işçi sınıfının birliğinin koşulsuz olarak savunulmasını gerektirir. Böylece, Engels Ocak 1848'de şunları yazdı:
 
"İrlanda halkı, Halk Bildirgesi'nin altı vurgusunu-yıllık parlamentolar, genel oy hakkı, oy pusulası ile oy verme, parlamento üyeleri için mülk sahipliğini kanıtlayan belgenin kaldırılması, milletvekillerine ödeme ve eşit seçim bölgelerinin kurulması- kazanabilmek için gayretli ve İngiliz işçi sınıfıyla ve Chartistler ile yakın ilişki içinde mücadele etmelidir. Sadece bu altı husus kazanıldıktan sonra, [Birliğin] Feshi İrlanda için herhangi bir faydaya sahip olacaktır."(Engels, Feargus O'Connor ve İrlanda Halkı, 9 Ocak 1848)
 
Ta başından beri Marx ve Engels, şarlatan ve İrlanda halkına ihanet eden olarak ilan ettikleri Daniel O'Connell gibi İrlandalı orta sınıf milliyetçi liberallere karşı bitmeyen bir mücadele yürüttüler. Daha sonra, bir müddet küçük burjuva İrlanda'nın bağımsızlığı taraftarlarına(Fenians) önemli destek verdiler. Bu, 20. yüzyılın başlarına kadar büyük bir çoğunlukla tarımsal toplum olarak kalan İrlanda'da işçi hareketinin henüz var olmadığı bir zamanda doğal ve doğruydu. Fakat Marx ve Engels asla İrlanda bağımsızlık taraftarlarının amigosu gibi davranmadılar, her zaman sadece bağımsız sınıf duruşunu benimsediler. Bağımsızlık taraftarlarının maceracı taktikleri, terörist eğilimlerini, ulusal darlıklarını ve İngiliz işçi hareketiyle bağlanma gereksinimini kabul etmeye reddetmelerini şiddetle eleştirdiler. Bağımsızlık taraftarlarının İrlanda devrimci demokratik hareketin en gelişmiş kanadı olmaları gerçeğine ve hatta sosyalist eğilimler göstermesine rağmen Marx ve Engels onlar konusunda yanılgıya düşmediler. Engels, 29 Kasım 1867'de Marx'a şunları yazdı:
 
"Bağımsızlık taraftarlarına gelince oldukça haklısın. İngilizlerin canavarlıkları, bu tarikat liderlerinin çoğunlukla ahmak ve kısmen sömürücü olduklarını bize unutturmamalı ve her komploda vuku bulan aptallıklar için herhangi bir şekilde kendimizi sorumlu kılamayız. Ve bunun olacağından emin olsunlar."
 
Engels kısa bir sürede haklı çıktı. Sadece iki hafta sonra, 13 Aralık 1867'de bir grup bağımsızlık taraftarı tutuklu yoldaşlarını serbest bırakmak için başarısız bir girişimde bulunarak Londra'daki Clerkenwell Hapishanesi'nde bomba patlattı. Patlama, birkaç komşu evi tahrip etti ve 120 kişi yaralandı. Tahminen olay, halkta İrlandalı karşıtı bir duygu selini serbest bıraktı. Ertesi gün Marx öfkeyle Engels'e şunları yazdı:
 
"Bağımsızlık taraftarlarının Clerkenwell'deki son kahramanlığı çok aptalca bir şeydi. İrlanda için büyük sempati gösteren Londra halk yığınları, bu yüzden vahşi hale getirilecekler ve hükumet partisinin kucağına sürüklenecekler. Kimse, bağımsızlık taraftarlarının temsilcilerinin onurunun şişirilmesi için kendilerine izin verileceğini Londra proletaryasından bekleyemez. Böyle gizli, melodramatik bir tür komplonun üstünde her zaman bir çeşit uğursuzluk vardır."
 
Birkaç gün sonra, Engels 19 Aralık'ta şöyle cevapladı: "Clerkenwell'deki aptalca olay açıkçası birkaç uzmanlaşmış fanatiğin eseriydi; onları böyle aptallıklara sürükleyen tüm komploların talihsizliğidir, çünkü 'sonunda bir şey olmalı, sonunda bir şey yapılmalı'. Özellikle, Amerika'da bu havaya uçurma ve kundakçılık işi konusunda bayağı bir yaygara koptu ve daha sonra birkaç dangalak geldi ve bu saçmalığı kışkırttı.Dahası, mahkemede Kraliçe'nin safında yer alarak suç ortağı aleyhine çoktan ifade vermiş gibi görünen ve ardından Londra'daki terzi dükkanını ateşe vererek İrlanda'yı özgürleştirdiğini sanan bu Allen gibi, bu yamyamlar genelde en büyük korkaklardır." 
 
Eğer Marx ve Engels bağımsızlık taraftarları hakkında bu kadar utandırıcı hükümlerle yazıyorlarsa, önemsiz çocuk oyunu olan "Clerkwell vahşeti" ile karşılaştırıldığında son 30 yılda IRA'nın terörist taktikleri hakkında kim bilir neler söyleyeceklerdi sadece bir hayal edin. Burjuva devletini zayıflatmayan, sadece güçlendiren bu bireysel terörizm ile ilgili en gerici özellik, işçi sınıfının bölünmesine ve sömürücülerin karşısında zayıflamasına hizmet etmesidir. Bu, "bu seçkinler karşısında tüm işçi hareketi hakim olan siyasi doktrinlere karşı gelen saf düşüncedir ve İrlanda köylüsünün, Avrupa'da sosyalist işçilerin kendisinin tek müttefiki olduğunu bilmesine hiç bir surette izin verilmemelidir," diye yazdığında Engels'in eleştirdiği bağımsızlık taraftarlarının hiç şüphesiz en zayıf noktasıydı. (MESC, Engels'ten Marx'a, 9 Aralık 1869)
 
Doğal olarak, Marx ve Engels, İngiliz devletinin hastalıklı davranışları karşısında bağımsızlık taraftarı tutsaklarını müdafaa ettiler. İrlanda halkının kaderini kendi tayin etme hakkını her zaman savundular. Fakat bunu milliyetçi değil, sosyalist bir bakış açısıyla yaptılar. Tutarlı devrimciler ve proleter enternasyonalizmin destekçileri olarak Marx ve Engels, İrlanda'nın kaderi ve İngiltere proleter devriminin görüngesi arasındaki bağlantıyı daima vurguladılar. Marx, 1840'lı ve 1850'li yıllarda İrlanda'nın bağımsızlığını ancak İngiliz işçi sınıfının zaferi yoluyla kazanabileceğini düşündü. Daha sonra 1860'lı yıllarda fikrini değiştirdi ve İrlanda'daki zaferin İngiltere'deki devrimi ateşleyen kıvılcım olabileceğinin daha muhtemel olduğu görüşünü benimsedi. Marx'ın İrlanda sorunu üzerine yazdıklarının en gelişigüzel okuması bile, 1860'dan sonra İrlanda'nın bağımsızlığını savunmasının, dünya devriminin başarısı için kilit ülke olarak gördüğü özellikle İngiltere'de proleter devrimin genel çıkarları tarafından sadece belirlendiğini gösterir. Marx, Mart 1870'te yazılmış olan Genel Konsey üyelerine yapılan gizli bir bildirimde görüşlerini şöyle açıklıyor:
 
"Devrimci girişim muhtemelen Fransa'dan gelecek olsa da, İngiltere tek başına ciddi bir ekonomik devrimin manivelası olabilir. Artık köylülerin olmadığı ve toprak mülkiyetinin birkaç elde toplandığı tek ülkedir. Kapitalist oluşumun olduğu, başka bir deyişle neredeyse tüm üretimi kucaklayan kapitalist efendilerin altında büyük çapta emeği birleştiren tek ülkedir. Nüfusun büyük çoğunluğunun ücretli işçilerden oluştuğu tek ülkedir. Sınıf savaşının ve Sendikalar tarafından işçi sınıfının örgütlenmesinin belirli bir olgunluk ve evrensellik derecesi kazandığı tek ülkedir. Dünya pazarındaki egemenliğinden dolayı, ekonomik meselelerdeki her devrimin derhal tüm dünyayı etkilemesi gereken tek ülkedir. Eğer toprak ağalığı ve kapitalizm İngiltere'de klasik örnekler ise, öte yandan, yıkımları için maddi koşullar da burada en olgun haldedir." (Bkz. Birinci Enternasyonal'in Genel Konseyi Tutanakları, 1868-70.)
 
Bu açıdan bakıldığında, İrlanda ulusal sorunu yalnızca, dünya sosyalist devrimi perspektifinin daha geniş resminin bir parçasıydı. Marx'ın bu bağlamın dışında bir değerlendirmeyle İrlanda'ya karşı tutumunu anlamak olanaksızdır. 1860'dan sonra Marx'ın İrlanda'nın bağımsızlığını niçin desteklediğinin nedeni, İrlanda'da en önemli üsleri olan İngiliz toprak sahiplerinin çıkarlarının, toprak sorununun radikal çözümüne ayrılmaz şekilde bağlı olan ulusal kaderini tayin hakkı talebi içinde olan İrlanda köylülüğüne dayanan devrimci hareket tarafından çok kolayca yenilebileceği sonucuna varmasıydı. Aynı bildiride Marx açıkladı: "Eğer İngiltere toprak mülkiyetinin ve Avrupa Kapitalizminin kalesi ise, birinin resmi İngiltere'yi en sert vurabileceği nokta İrlanda'dır."
 
"Her şeyden önce, İrlanda İngiliz toprak ağalığının kalesiydi. İrlanda düşerse, İngiltere'de düşecekti. İrlanda'da bu, oradaki ekonomik mücadele yalnızca arazi sahipleri mülkiyeti üzerine yoğunlaştığı için, bu mücadele aynı zamanda ulusal olduğu için ve oradaki insanlar İngiltere'den daha çok devrimci ve kızgın oldukları için yüz kere daha kolaydır. İrlanda'daki toprak ağalığı yalnızca İngiliz ordusu tarafından korunmaktadır. İki ülke arasındaki zoraki birliğin sona erdiği andan itibaren, çağın gereksinimlerini karşılamayan şekillerde olsa da, İrlanda'da hemen bir toplumsal devrim patlak verecek. İngiliz toprak ağalığı sadece büyük bir servet kaynağını değil, aynı zamanda büyük manevi güç, bir başka deyişle İrlanda üzerindeki İngiltere'nin hakimiyetini temsil eden şeyi de kaybedecektir. Öte yandan, İrlanda'da kendi toprak ağalarının gücünü koruyarak, İngiliz proletaryası İngiltere'de kendiliğinden onları incitilemez yapıyor.
 
"Ondan sonra, İngiliz burjuvazisi, İngiltere'de işçi sınıfını yoksul İrlandalıları göçe zorlayarak baskı altında tutmak için İrlanda yoksulluğunu sadece sömürmedi, aynı zamanda proletaryayı iki düşman kampa da böldü. Kelt işçisinin devrimci ateşi, sert ama yavaş olan Anglo-Sakson işçinin doğasıyla rast gitmiyor. Buna karşılık, İngiltere'deki bütün büyük sanayi merkezlerinde İrlandalı proletaryası ve İngiliz proletaryası arasında derin bir karşıtlık vardır. Ortalama bir İngiliz işçisi, ücretleri ve yaşam standardını düşüren rakip olarak gördüğü İrlanda işçisinden nefret eder. Onun için ulusal ve dini karşıt duygular besler. Ona, Kuzey Amerika'nın Güney Eyaletlerinin fakir beyazlarının siyah kölelere baktığı gözle bakıyor. İngiltere proleterleri arasındaki bu düşmanlık, yapay olarak besleniyor ve burjuvazi tarafından destekleniyor. Gücünü sürdürmenin gerçek sırrının bu ihtilaf olduğunu biliyor."(Bkz. Birinci Enternasyonal'in Genel Konseyi Tutanakları, 1868-70.)
 
Ve Marks sonuçlandırıyor: "Genel Konsey'in İrlandalı genel affı üzerindeki kararları, uluslararası adaletten epey uzakta olan günümüz zoraki birliğini(başka bir deyişle İrlanda'nın köleleştirilmesi) eşit ve özgür konfederasyona, eğer mümkünse, icabında tamamen ayrılmaya dönüştürmek için İngiliz işçi sınıfının kurtuluşunun bir ön şart olduğunu tasdik edecek diğer kararlara bir giriş olarak sadece hizmet eder."(Bkz. Birinci Enternasyonal'in Genel Konseyi Tutanakları, 1868-70.)
 
Marx'ın sözlerini burada ne kadar dikkatli seçtiğini ve ulusal sorunun proleter pozisyonunu ne derece titizce ifade ettiğini not ediniz. Öncelikle, İrlanda sorunu, ayrılmaz bir parçası olarak görülen dünya sosyalist devriminin pekspektifinden ayrı bir şekilde görülemez. Daha öncelikli olarak, İngiltere'de sosyalist devrimin başlangıç noktası olarak görülür. Ve sonrasında? Marx, İrlanda'daki ulusal kurtuluş mücadelesinin muhakkak İngiltere'den ayrılmayla  sonuçlanacağına kesin gözüyle bakmaz. İki olasılığın olduğunu söyler: ya "eşit ve özgür konfederasyon" - açıkça tercih edilen (mümkünse) veyahut olası ancak çok da arzu edilmeyen sonuç olarak düşündüğü "tam ayrılma". İki değişkenin hangisinin ortaya çıkacağı, her şeyden önce, İngiliz proletaryasının davranışına ve tutumuna ve İngiltere'nin kendisinde muzaffer bir sosyalist devrimin perspektifine açıkçası bağlı olacaktır. 
 
Böylece Marx'ın bakış açısı her zaman proleter devrim ve enternasyonalizmin bakış açısıydı. Bu ve sadece bu, İrlanda sorununa ve ulusal sorunun diğer bütün tezahürlerine karşı tutumunu belirleyen şeydi. Marx ve Engels için "emek sorunu" her zaman merkezi bir sorundu. Onların İrlanda sorunu üzerine propaganda ve ajitasyonlarını, "askerler defolun!" gibi basit, tek çizgiye ya da milliyetçilere karşı ücretsiz danışmanların davranışına indirgemek asla akıllarına gelmeyecekti. Aksine, burjuva ve küçük burjuva İrlandalı milliyetçilerin zararlı demagojilerine karşı ve İrlandalı ve İngiliz işçi sınıfının devrimci birliği için inatla bir mücadele yürütüyorlardı. 
 
Tarih, Marx ve Engels'in, İrlanda'daki burjuva ve küçük burjuva milliyetçileri hakkındaki değerlendirmelerinde haklı olduklarını göstermiştir. 1922'de İrlandalı milliyetçi burjuvazi, Kuzey ve Güney arasındaki bölüşümü kabul ederek ulusal kurtuluş mücadelesine ihanet etti. O günden bu yana küçük burjuva milliyetçileri, "sınır meselesini" çözmekte tamamen aciz olduklarını gösterdiler. Marx ve Engels tarafından keskin bir şekilde eleştirilen bireysel terörizm taktiği, hem zarar verici hem de etkisiz olduğunu gösterdi. Kuzey İrlanda'da otuz yıllık sözümona "silahlı mücadele"nin ardından İrlanda'nın birleşmesi her zamankinden çok daha fazla uzaktadır. İrlanda'da ulusal sorunun bıraktırdığı şeyi çözmenin tek yolu, sınıf temelinde, Marx'ın ve büyük proleter devrimci ve şehidi olan James Connolly'nin politikası olan sosyalist ve uluslararası politikadır.
 
Sadece işçi sınıfı, Londra ve Dublin'deki burjuvaziye karşı amansız bir mücadele yürütmek için bir sınıf programı etrafında birleşerek sorunu çözebilir. Başarı için ön koşul, işçi sınıfının birliğidir. Bu, milliyetçi çizgi üzerinden asla başarılamaz. Küçük burjuva milliyetçiliği, Kuzey İrlanda'daki işçi birliğinin oluşmasına tarifsiz zarar verdi. Yaralar iyileşebilir ve iyileştirilmelidir. Ancak bu, milliyetçilikle temiz bir kopuş ve sınıf politikalarının benimsenmesi, Larkin ve Connolly'nin ruhunun ve düşüncelerinin canlandırılması temelinde yapılabilir. İrlanda'daki ulusal sorun toplumun sosyalist dönüşümü ile çözülecek ya da hiç çözülmeyecektir.
 
 
İKİNCİ ENTERNASYONEL
 
1889'da başlatılan Sosyalist Enternasyonal, Birinci Enternasyonal'in aksine kitlesel Sosyal Demokrat partiler ve sendikalar biçimindeki kitle örgütlerinden oluşuyordu. İkinci Enternasyonelin talihsizliği, uzun süreli bir kapitalist yükselme döneminde doğmuş olmasıydı. 1870-1900 döneminde dünya petrol üretimi iki buçuk kat arttı. Demiryolları iki buçuk kat büyüdü. Almanya ve ABD, Büyük Britanya'nın hegemonyasına meydan okumaya başladı. Bir çekişme dünyayı katmanlara ve kolonilere bölmeye başladı. Endüstrinin hızla büyümesi, gelişmiş kapitalist ülkelerde işçi sınıfının ve örgütlerinin paralel olarak büyümesi anlamına geliyordu. 19. yüzyılın son otuz yılında ABD ve Rusya'da işçi sınıfı üç kattan fazla büyüdü. Britanya'da sendikalar, 1876-1900 yılları arasında dört kat büyüdü. Almanya'da sendika üyeliği on binlerden milyonlara yükseldi. Buna paralel olarak kitlesel Sosyal Demokrat Partilerin üyeliği, oyları ve nüfuzunda istikrarlı bir artış vardı.
 
Fakat en başından beri, teoride Marxiz'in savunusu olmasına rağmen, yeni Enternasyonel, Marx ve Engels'in mevcudiyetleri tarafından güvence altına alınan teorik açıklığa sahip değildi. Bunun açık bir örneği, ulusal soruna karşı yeni Enternasyonel'in tutumuydu. İkinci Enternasyonal, toplantılarında tatmin edici bir muamele görmeyen ulusal sorunu gerçekten anlamadı. 1896 yılında Enternasyonel'in Londra Toplantısı şu kararı onayladı:
 
"Toplantı, tüm milliyetler için tam özerlik adına, askeri, ulusal ve diğer despotizmlerin boyunduruğu altında şu anda acı çeken herhangi bir ülkenin işçileriyle olan duygudaşlığını ilan eder ve bütün böyle ülkelerin işçilerini, uluslararası kapitalizmi alt edilmesi ve uluslararası sosyal demokrasinin kurulması yolunda örgütlenmek için, dünyanın sınıf bilinçli işçileriyle birlikte omuz omuza aynı şekilde hareket etmeye çağırır."(E.H. Carr, Bolşevik Devrimi, cilt 1, s. 423'te belirtilmiştir.)
 
Bununla birlikte, İkinci Enternasyonal'in sömürge(kolonyal) sorunundaki konumu belirsiz ve muğlaktı. Sol, sömürgecilik karşıtı bir tavır sergilemekle birlikte, onun öne sürülen "medenileştirme misyonu" nedeniyle koloniciliği haklı çıkarmaya razı olanlar vardı. Böylece, 1904 Amsterdam toplantısında sömürge sorunuyla ilgili tartışmalarda Hollandalı delege van Kol, açık bir şekilde sömürgeciliği savundu. O belirtilen bir kararı teklif etti:
 
"İşçi sınıfının zaferi ve onun ekonomik kurtuluşu ardından kendini hissettirecek olan yeni ihtiyaçlar, hatta gelecek hükumetin sosyalist sistemi altında bile, kolonilerin sahipliğini gerekli kılacaktır. " Ve toplantıda sordu: "Yerkürenin yarısını, toprağın altında yatan devasa serveti işlenmemiş ve gezegenin en verimli kısımlarını ekilmemiş bırakan henüz emekleme çağındaki insanların kaprislerine bırakabilir miyiz?"(Lenin'in Devrimci Bir Parti için Mücadelesi, s.5)
 
Toplantı, Kongre, Hindistan Ulusal Kongresi'nin kurucusu ve başkanı Dadabhai Naoroji'ye coşkulu bir hoşgeldin dedi, ancak Hindistan üzerine kararında, kendi kendini yönetme icap ederken, Hindistan'ın İngiliz egemenliği altında kalacağını belirtti. Van Kol'un görüşleri ne desteklendi ne de reddedildi. Göç üzerine tartışmada, ırkçı bir karar, American Hillquit tarafından teklif edildi ve   Avusturyalılar ve Hollandalılar tarafından desteklendi. Fakat geri çekmek zorunda kaldığı böyle bir protesto fırtınasına sebep oldu. Bununla birlikte, böyle bir kararın Enternasyonal  bir toplantıda teklif edilebilmiş olması, Sosyalist Taraflar üzerindeki burjuva ve milliyetçi fikirlerin baskısının bir belirtisiydi.
 
1905 Rus devrimi, İran, Türkiye, Mısır ve Hindistan'da onların ulusal özlemlerini savunmada kitlelere ilham vererek harekete geçiren sömürge devrimine güçlü bir soluk getirdi. Bu, Sosyalist Enternasyonal saflarında sömürge ve ulusal sorunlardaki farklılıkları keskinleştirmeye yaradı. Lenin ve Rosa Luxemburg'un savaş üzerine ünlü yasa değişikliklerini teklif ettiği 1907'nin Stuttgart toplantısında, sömürge sorunu üzerinde Lebedour tarafından temsil edilen Sol Taraf(gerçekte merkezci) ve revizyonist Edurad Bernstein tarafından öncülük edilen Sağ arasında keskin bir mücadele vardı. Tipik küçük burjuva emperyalistleri olan Hollanda delegeleri yine sömürgeciliğin en açık sözlü savunucularıydı. Sol, buna karşı koymada azınlıkta idi. Ateşli bir tartışma sırasında, Bernstein aşağıdaki yorumları yaptı:
 
"Kolonileri basitçe terk etmenin ütopik düşüncesinden uzak durmalıyız. Böyle bir görüşün nihai sonuçları Birleşik Devletleri Kızılderililere tekrar vermek olacaktır. Koloniler oradalar; bunla ilgili üzücü durumu yavaş yavaş kabullenmeliyiz. Sosyalistler de, medenileşmemiş insanların koruyucuları gibi bir miktar davranmak için medenileşmiş insanların ihtiyacını kabul etmeli."(Lenin'in Devrimci Bir Parti için Mücadelesi, s.10)
 
Polonyalı temsilci Karski(Julian Marchlewski), sömürgeciliğin "uygarlaştırıcı" rolü hakkındaki argümanları yeniden gündeme getirerek şunları söyledi: "David, bir ulusun diğeri üzerinde vesayet kullanma hakkını ileri sürdü. Ancak biz Polonyalılar, hem Rus çarı hem de Prusyalı hükumet bizim koruyucularımız gibi("çok iyi"!) davrandıkları için, bu vesayetin gerçek anlamını biliyoruz. David, her ulus kapitalizmden geçmeli görüşünü desteklemek için Marx'tan alıntı yapıyor, ancak ancak burada bunu yapmakta haklı değil. Marx'ın söylediği şey, kapitalist gelişime çoktan başlayan ülkelerin tamamlanana kadar sürece devam etmesi gerektiğidir. Ancak bunun, bütün uluslar için mutlak bir ön koşul olduğunu asla söylemedi.
 
"Biz sosyalistler, basitçe söylemek gerekirse kapitalist Avrupa'nın yanında başka medeniyetlerin de olduğunu anlıyoruz. Sözde medeniyetimiz hakkında kendini beğenmiş olmak için kesinlikle hiç bir dayanağımız yok, ne de eski medeniyetleriyle Asyalı insanlara medeniyetimizi dayatmak için. ("Bravo!") David kolonilerin kendi haline bırakılması durumunda batacağını düşünüyor. Hindistan'ın durumunda sanki zor gibi. Aksine, eğer bağımsız olsaydı, Hindistan'ın gelecek gelişiminde Avrupa medeniyetinin etkisinden kazanç sağlamaya devam edeceğini ve bu yolla en son potansiyeline kadar büyüyeceğini resmederim."(Lenin'in Devrimci Bir Parti için Mücadelesi, s.11)
 
Sonuçta, Hindistan hakkında karar oya sunulmadı.
 
Her ne kadar Enternasyonel liderleri hamamın namusunu kurtarmaya kalkışsalar da, bunun sonucunda olan, Ruslar ve Sırplar haricinde, İkinci Enternasyonel'in partilerinin her biri enternasyonalizmin ilkelerine ihanet ettikleri ve emperyalist savaşı destekledikleri zaman olan Ağustos 1914 felaketidir. Gerçek bir devrimci enternasyonalist politikanın bulunmaması, İkinci Enternasyonel, sosyal şovenizmin çizgileri boyunca çöktüğünde, 1914 yazında büsbütün açığa çıkmıştır.
 
 
'ULUSAL-KÜLTÜREL ÖZERKLİK'
 
Ulusal Sorunun İkinci Enternasyonal'deki tuhaf bir biçimi, Birinci Dünya Savaşı öncesinde Avusturya Sosyal Demokratları tarafından öne sürülmüştür. Sözde ulusal-kültürel özerklik teorisini savunuyorlardı. Aynı durum Rusya'da Yahudi Federasyonu tarafından da benimsendi. Avusturya Sosyal Demokratlarının Brno Konferansı'nda (1899) Güney Slavlar tarafından da savunulan ulusal-kültürel özerklik fikri reddedildi. Bunun yerine, Konferans, yetersiz olsa da kesinlikle daha iyi olan toprak özerkliği sloganını kabul etti. Daha sonra, merkezci teorisyen Otto Bauer ve yoldaşı Karl Renner'in(Rudolf Springer takma adıyla yazan) etkisi altında Parti konumunu değiştirdi ve ulusal-kültürel özerklik çizgisini benimsedi.
 
Ulus ve toprak arasındaki bağlantıyı reddeden Bauer, bir ulusu, "bir karaktere bağlı topluluk" olarak tanımladı.(Otto Bauer, Ulusal Sorun ve Sosyal Demokrasi, Viyana 1924, s.2.) Ancak ulusal karakter nedir? Bauer bunu, "bir ulusun insanlarını diğer ulusun insanlarından ayıran karakter özelliklerinin toplamı - bir ulusu diğerinden ayıran karmaşık ve manevi karakter özellikleri," olarak tanımlıyor.(Aynı Eser, s.6.) Bu tanımın doğallığı göz kamaştırıcıdır. Bu saf bir totolojidir[tartışmaya hiçbir şey katmayan, sözün tekrar kullanımı]: ulusal karakter, bir ulusu diğerinden farklı kılan şeydir! Ve bir ulusu diğerlerinden farklı yapan nedir? "Bir insanın karakteri, hiç bir şey tarafından, hatta kader tarafından bile belirlenmez... Bir ulus, sadece insanların geçim araçlarını ürettikleri ve emeklerinin ürünlerini dağıttıkları şartlar altında [belirlenen] bir kader topluluğundan başka bir şey değildir."(Aynı Eser, s. 24.)
 
Bauer'e göre, bir ulus, böylece "kader topluluğu tarafından karakter topluluğuna bağlanan bir araya getirilmiş insanlar"dır. (Aynı Eser, s.135.) Renner şöylece tanımlamıştır: "Bir ulus benzer şekilde düşünen ve benzer şekilde konuşan kişilerin birliğidir, [o], artık toprağa bağlı olmayan modern insanların kültürel topluluğudur." (R. Springer, Ulusal Problem, Leipzig-Viyana, 1902, s.35.) Ulusal soruna yönelik bu yaklaşım bilimsel değil, öznel ve "psikolojik", hem de mistikti. Avusturya-Macaristan imparatorluğunda burjuva milliyetçiliğine taviz vermek suretiyle ulusal sorun için bir çözüm aramak başarısız ve oportünist bir girişimdi. Buna karşın, Marksizm ulusal soruna tarihi-ekonomik bakış açısıyla yaklaşır.
 
Çarlığın devrimci bir yolla yıkılması aracılığıyla ulusal probleme bir çözüm arayan Bolşeviklerin tersine Avusturyalı sosyal Demokratlar soruna ufak tefek reformlar ve değişimi yavaş yavaş gerçekleştirmenin ruhuyla yaklaştılar. Bauer şunu yazdı: "Biz bu nedenle ilk önce, Avusturya ulusunun, aynı anda hep birlikte var oldukları aynı birlik içinde kalacaklarını zannettik ve bu birlik içindeki ulusların kendi aralarında ve devlete karşı ilişkilerini nasıl düzenleyeceklerini soruşturduk."Stalin, Ulusal Sorun ve Marxizm'den Alıntı, p.23.) 
 
Ulus ve toprak arasındaki bağlantı bir kere koptuğunda, farklı bölgelerde yaşayan farklı milliyet mensuplarını genel bir sınıflararası ulusal birlik içerisine toplama talebi ortaya atıldı. Farklı ulusal grupların üyeleri, konferanslarda bir araya gelecek ve hangi milliyete ait olduklarına karar vermek için oy kullanacaktı. Almanlar, Çekler, Macarlar, Polonyalılar vb., Bauer'in dizayn ettiği gibi, "ulusun kültürel parlamentosu", kendi Milli Konseyleri için daha sonra oy kullanacaktı. Bu yolla Avusturyalı Sosyal Demokratlar, Hapsburg devletiyle açık bir çatışmayı önlemeye çalıştılar ve ulusal sorunu sadece kültürel-dilsel bir meseleye indirgediler. Bauer işi, milliyetler için yerel özerkliğin, "insanlığı ulusal olarak sınırlandırılmış topluluklara bölerek" ve "kişilerin ve kurumların ulusal birlikteliklerinin değişik olaylarla dolu bir resmini sunarak sosyalizme doğru bir ilk adım olacağı raddesine kadar vardırmıştı. 
 
Bu felsefe, Marksizmin sınıfsal bakış açısı ve enternasyonalist prensipleri ile tamamen farklılık göstermektedir. Bu, küçük burjuva milliyetçiliğini "sosyalist" deyimlerle gizler. Bu sebeple, Lenin bu konu hakkında sertti. Farklı milliyetler için ayrı okullar fikrine özellikle husumet gösterdi. Lenin şunu yazdı: "'Kültürel-ulusal özerklik' kesinlikle en incelikli ve bu nedenle de en zararlı milliyetçiliği ifade eder, ulusal kültürün sloganı ve milliyetlere bakarak okulların son derece zarar verici ve hatta anti-demokratik bölünmesinin propagandası vasıtasıyla işçilerin yozlaşmasını ifade eder. Kısacası, bu program kuşkusuz proletaryanın enternasyonalizmi ile çelişmektedir ve yalnızca milliyetçi küçük burjuvazinin idealleriyle uyumludur. "(Lenin Toplu Eserler, RSDLP Ulusal Programı, 15 Aralık 1913, cilt 19)
 
Hiçbir yerde, bu küçük burjuva teorisinin zararlı etkisi eğitim alanında olduğundan daha belirgin değildir. Böylece, Lenin dil için ayrıcalıklı herhangi bir statüye karşıydı, ancak Otto Bauer'e ve "ulusal-kültürel özerklik"in savunucularına karşı olarak, farklı ulusların çocukları için ayrı okullar kurmaya şiddetle karşı çıktı: "'Kendi sınırları dışında kalan'(belirli bir ulusun üzerinde yaşadığı toprakla bağlantısız, dışında olan) ya da 'kültürel-ulusal özerklik' için planın pratik uygulaması tek bir anlam ifade eder: milliyete göre eğitimle ilgili işlerin ayrılması vb., okul işlerinde ulusal bir 'curiae'ye[ç.n:milliyetlerin taleplerinin tanınması] giriş... Onun tamamıyla gerici karakterini, hatta demokrasi yönünden bile, sosyalizm adına proleter sınıf mücadelesini olduğu gibi bırakmasını anlamak için meşhur Genel Yahudi Emek Federasyonu'nun(kısaca, 'Bund') planının gerçek özünü açıkça tasavvur etmek yeterlidir.(Lenin Toplu Eserler, Ulusal Sorun Üzerine Tezler,  Ekim-Aralık 1913, cilt.20)
 
Burada Leninizm ile küçük burjuva milliyetçiliği arasındaki temel farklılığı görüyoruz. Marksistler, dil baskısı da dahil olmak üzere her türlü ulusal zulme karşı savaşacaklar. Bir erkeğin ya da bir kadının kendi dilini konuşma, onu öğrenme, bir mahkemede veya diğer herhangi bir resmi görevde onu kullanma hakkından yoksun bırakılması kabul edilmez. Genel olarak, "resmi" bir dilin varlığı ya da herhangi bir özel ayrıcalığın diğeri yerine bir dile verilmesi için özel bir sebep yoktur. Ancak, çocukları ulusal, dilsel veya dini temelde ayırmak tümüyle gerici ve yozlaşmadır. Okulların ayrılması, Güney Afrika ve ABD'de gerici bir rol oynamıştır. Kuzey İrlanda'daki Katolik ve Protestan çocukların sözde dini okullarda ayrılması daha az kötücül bir rol oynamaz. Dinin eğitim sisteminde yeri yoktur ve kökten koparılması gerekir. Kiliseler doktrinlerini öğretmek istiyorlarsa, devletten değil, kendi cemaatlerinden beslenen kendi zaman ve kendi sermayeleriyle bunu yapmak zorundadır. Ve okullar, farklı dile ait grupların ihtiyaçlarını karşılamaya mecbur olmakla ve bu amaç için sermaye bulunması gerekmekle birlikte, ulusal-dilsel çizgiler üzerinde çocukları ayırmak ve böylece daha sonra hayatta  ön yargılar ve çatışmalar için zemin yaratmak bütün yönleriyle kabul edilemez.
 
Belçika'daki Flaman nüfus arasında Fransız düşmanlığı, nesiller boyu süren Flaman dili ayrımcılığının ve Fransızcanın zorla dayatılmasının bir ürünüdür. Bununla birlikte, bu sorun üzerine her çeşit muhalif fikir cereyanları olabilir. Güney Afrika'da(İngilizce yerine) okullarda yerli dil öğretimi ulusal baskının bir ölçüsüdür. Benzer şekilde Rus olmayan milliyetlerin temsilcileri de çocuklarına Rusçayı öğretmeye kendileri çabaladı. Örneğin, Ermeni kilise okullarında çocuklara zorunlu olmamasına rağmen Rusça öğretildi. Bolşevikler, herhangi bir dile karşı ayrımcılığa, zorla asimilasyona ve zorla hakim bir kültürün ve dilin dayatılmasına karşıydı. Fakat herhangi bir dilin bir tekel olmasını gerektirecek hiçbir neden yoktur. İsviçre'de iki de değil, tam üç resmi dil vardır. Artık modern teknoloji ile insanların seçtikleri herhangi bir dilde eğitim almamaları ve parlamento ya da bir mahkemede iletişime geçmemeleri için hiçbir neden yok. Ancak kabul edilemez olan, milliyetçi veya dini zehrin okullara sokulmasıdır:
 
"Değerli milliyetçi-sosyalist Marksistler, örneğin tamamen laik okullar talep eden genel bir okul programına sahiptirler. Marxistlerin görüş açısından, bu genel programdan ayrılmaya demokratik bir devletin hiçbir yerinde asla izin verilmez(ve herhangi bir 'yerel' konu, diller ve bu tarzda şeylerde uygulama sorunu, yerel halkın kararı tarafından belirlenir). Eğitimin 'devletin yetki sahasından geri alınıp' uluslara devredilmesi ilkesinden hareketle, bununla birlikte, bundan şu sonuç çıkar; biz işçiler, demokratik bir devlette "uluslara," insanların parasını rahip okullarında harcaması için izin vermeliyiz! Bunun farkında olmadan Liebmann, "kültürel-ulusal özerklik"in gerici doğasını açıkça ortaya koydu!"(Lenin Toplu Eserler, Ulusal Sorun Üzerine Eleştirel Tezler, Ekim-Aralık 1913, cilt 20.)
 
Bu konuda, ulusal sorunun her diğer yönü gibi, zulüm ve ayrımcılığın istisnasız tüm tezahürleriyle kararlılıkla mücadele ederken Marksistler sınıfsal bir konum alırlar. Böylelikle, dil sorununu kullanarak ulusal çizgiler konusunda İşçi Hareketini ve Belçika toplumunu bölmeye, ne yazık ki bazı başarılı girişimlerle, çalışan  Flaman ve Walloon milliyetçilerin olduğu Belçika'da Belçikalı Marksistler dil konusu üzerinde geçici talepler için çözüm ürettiler. Örneğin, bir işçi, işverenler tarafından Flamanca veya Fransızca öğrenmeye mecbur edildiğinde, işçi örgütlerinin kontrolü altında patronlar tarafından ödenen kurslar ve çalışılmayan saatler için tam ödeme ve dahası yeni beceriler öğrenmek için ekstra ödeme alma hakkı verilmesini talep ettiler.  
 
Bütün bunlardan açıkça görüleceği üzere Lenin, ulusal soruna kesinlikle bir sınıf bakış açısıyla yaklaşılması gereğini ısrarla vurguladı. Lenin, "İşçi demokrasisinin sloganı," "'ulusal kültür' değil, demokrasinin ve dünya işçi sınıfı hareketinin uluslararası kültürüdür," diye yazdı.(Lenin Toplu Eserler, Ulusal Sorun Üzerine Eleştirel Tezler, Ekim-Aralık 1913, cilt 20.)
 
Ve yeniden: "İşçi demokrasisinin ulusal programı: herhangi bir ulus veya herhangi bir dil için kesinlikle ayrıcalık yok; ulusların siyasal kendi kaderini tayin etme hakkı meselesinin çözülmesi, başka bir deyişle, mutlaka özgür ve demokratik bir şekilde devletlerinin ayrılması; herhangi bir ulusa herhangi bir şekilde ayrıcalık bahşeden, ulusal bir azınlığın haklarını ya da ulusların eşitliğini ihlal eden yasa dışı ve hükümsüz her tedbirin açığa vurulması ve bütün ülkeyi kapsayan bir yasanın yürürlüğe girmesi - bu kanundan dolayı devletin her vatandaşı, anayasaya aykırı böyle bir tedbiri yürürlükten kaldırmayı ve onu tatbik etmeye başlayanların cezai soruşturmaya tabi tutulmasını talep etme hakkına sahip olacaktır.(Lenin Toplu Eserler, Ulusal Sorun Üzerine Eleştirel Tezler, Ekim-Aralık 1913, cilt 20.)
 
"Kültürel-ulusal özerklik"in bölücü doğası, Avusturya'daki işçi birliği üzerindeki zararlı etkileri ile açıkça gösterildi. Wimberg Kongresini takiben, Avusturya Sosyal Demokrat Partisi ulusal partilere bölünmeye başladı. Bütün ulusların bulunduğu birleşik bir işçi partisi yerine altı ayrı parti kuruldu -Alman, Çek, Polonyalı, Ruthenian, İtalyan ve Yugoslav. Bu, şovenist düşüncenin yayılmasını ve işçi hareketi içinde ulusal karşıtlıkları teşvik etti: Çek Partisinin Alman Partisi ile hiç bir ilişkisi yoktu, vb.
 
Her zaman olduğu gibi, reformizmin sözde pratik politikaları, niyet edilenin aksine sonuçlara ulaştı. Ulusal-kültürel özerklik programı, Avusturya-Macaristan imparatorluğunun dağılmasını önlemeye yönelikti fakat tam tersi bir etki yaptı. Hapsburgların devrilmesi, Rusya'daki Şubat devriminde olduğu gibi, proleter bir devrime yol açabilirdi. Fakat iktidarı almakta işçi sınıfının başarısızlığa uğraması, halbuki, Lenin'in ulusların kendi kaderini tayin hakkına ilişkin politikası, ezilen ulusların çoğunun işçilerini ve köylülerini birleştirme etkisine sahipken, ve böylelikle sovyet federasyonunun koşullarını yaratacakken, ulusal çizgiler konusunda Avusturya-Macaristan'ın dağılmasına doğrudan yol açtı. Bu, ayrılıkçılık değil, Bolşevizmin toplumsal durumuydu. 1917'den sonra parlak bir şekilde doğruluğu kanıtlandı.
 
Devam Edecek....
 
 
www.marxist.com sitesindeki yazıdan Türkçe'ye amatörce çevrilmiştir.

 

 

 
 

 

FACEBOOK SAYFAMIZ

 

                                                           TWITTER SAYFAMIZ
                                                                                 ÖZGÜRLÜK @ozgurlukde